SATRANÇTA DÜNYA ŞAMPİYONLUĞU VE AÇMAZLAR-2- Şevki Hacıoğlu

FIDE, "bitmeyen maçı" iptal edip büyük tepkiler alınca, 1985 yılındaki maç için 24 oyun üzerinden oynanan sisteme geri dönmüştür. 1985 yılında FIDE, Karpov-Kasparov ünvan maçını 'en fazla puanı alan kazanır' ilkesinden hareketle 24 oyun üzerinden oynatır. Kasparov, +5 -3. =16 sonuçla kazanır ve yeni Dünya Şampiyonu olur.

1986 yılında şampiyon Kasparov'un ünvan maçı için rakibi, ünvanı kaptıran Karpov'dur.

24 oyun üzerinden oynanan Kasparov - Karpov ünvan maçını Kasparov, +5 -4 =15 sonuçla kazanır ve ünvanını korur.

1987 yılında Kasparov'un ünvan için karşısına yine Karpov çıkar. Karpov bu kez direnç gösterse de maç sonucu Şampiyon lehine +4 -4 =16 eşitlikle biter ve Kasparov ünvanını korur.

1990 yılında Kasparov'un ünvan karşısına yine Karpov çıkar. 24 oyun üzerinden oynanan maçı Kasparov, +4 -3 =17 sonuçla kazanır ve şampiyonluk ünvanını korur.

Kasparov, Karpov'la oynadığı ağır partili dört ünvan maçını kazanıp ünvanı korumuş, fakat FIDE'ye olan kızgınlığı, kini devam etmiştir. Bu nedenlerle, Kasparov, politik bir hamle yapar ve Profesyonel Satranç Birliği'ni (PCA) kurar. Kasparov ünvan maçlarını bu çatı altında oynar. FIDE'nin Kasparov'un hamlesine tepkisi sert olur, O'nu şampiyonluğu çalmakla ve hizipçilikle suçlar, FIDE'den ihraç eder.

Kasparov  ünvan için N. Short ve V. Anand'la karşılaşır ünvanını korur. Kasparov, 1993'te N.Short'a 12,5 - 7,5 , 1995'te V. Anand'a karşı 10,5 - 7,5 kazandı ünvanını korudu. Kasparov, IBM süper bilgisayarı Deep Blue ile maç yapmasından rahatsızlık duyan PCA ana sponsoru Intel, sponsorluk desteğini çekmiştir. Finansal destek bulamayan PCA, faaliyetine son vermiştir. 1993'te kurulan PCA, 1996 da kapanır.

Bir satranç bilgisayarı Dünya Şampiyonunu yenebilir mi?

Dünyanın köklü kuruluşlarından biri olan IBM (kuruluş 1911), geliştirdiği saniyede 100 milyon pozisyon tarayan süper bilgisayar Deep Blue'yu dönemin dünya şampiyonu olan G. Kasparov'un karşısına iki maçlık bir seriyle rakip olarak çıkarır. IBM, maçın sponsorluğunu ve organizeyi üstlenir. 1996 yılı ilk maçı, 6 tur üzerinden oynanır, 3,5 puana erişen galip ilan edilir. Kasparov maçı, +3 -1 =2 sonuçla 4-2 kazanır.

Bu yenilgi karşısında, hızın galibiyete giden yol olduğunu kavrayan IBM mühendisleri saniyede 200 milyon pozisyon tarayıp doğru hamleyi bulan daha donanımlı bir Deep Blue'yu rövanş için Kasparov'un karşısına çıkarır. 6 tur üzerinden oynanan rövanş maçını Deep Blue, +2 -1 =3 sonuçla 3,5 - 2,5 kazanır. Makinenin insanı yendiği bir maç olarak tarihe geçer.

"Satranç bir savaş oyunuysa kendinizi bir donanım parçasına karşı -saniyede 200 milyon pozisyonu tarayan- savaşa girmeye nasıl motive edersiniz?" G.Kasparov

Maçın İlk oyununu kaybeden Kasparov, 2. oyunda kendine gelmiş ve kazanmıştır. Kasparov üç oyunu kazanıp bilgisayarı kolayca 4-2'lik bir skorla yenmişti.

Bu oyunun trajik tarafı, Kasparov terk ettikten sonra yapılan analizlerde sürekli şah çekerek beraberliği yakalamış olmasıydı. Kasparov, bu oyunun 37. Fe4 hamlesinin stratejik bir hamle olduğunu, bilgisayarların güçlü taktiksel oynadığını, bilgisayara insan müdahalesi olduğunu söylemiş ve IBM'i hile yapmakla suçlamıştır.

6. son tura 2,5 - 2,5 eşit puanla girilmiş maçın kaderi son oyuna kalmıştı. Kasparov sağlam bir savunma açılışıyla oyuna başlar fakat 7… h6? hamlesini Deep Blue kazanca çevirir. Yapılan röportajlarda, Kasparov'un bu maçta psikolojik olarak bitkin ve yıpranmış olduğu belirtilir.

2000 yılında, 'Brain Games' organizasyonu altında Kasparov, ünvan için öğrencisi V. Kramnik'le 16 oyun üzerinden karşı karşıya gelir. Kramnik (Rusya), +2 = 13 sonuçla kazanır. Kasparov, krallık koltuğunu altından çeken öğrencisinin şokunu yaşarken, biz dikkatimizi puan tablosuna verelim.

15. oyun berabere sonuçlanınca Kasparov 16. oyunun anlamsız olduğunu görerek terk etti. Kasparov, 15. oyunu kazansaydı puan farkı bire düşecek, skoru eşitlemek umuduyla 16. oyuna girecekti. Sonuç olarak, kazananın hak ettiği bir ünvan maçı olmuş ve satranç tarihine geçmiştir. Kasparov, 1985'ten 2005'e kadar satranç dünyasına hükmetti. Karpov gibi güçlü bir şampiyonla oynadığı ünvan maçları ve üst üste kazandığı turnuva serileriyle rakiplerine ezici bir üstünlük kurdu. Kasparov, 2005 yılında profesyonel satranç turnuva yaşamını bıraktığını duyurdu. Kasparov, 2851 Elo puanı ile, Carlsen tarafından geçilene kadar zirvede kaldı. (Carlsen 2882 ratingle zirvededir.)

FIDE, satranç dünyasını tek çatı altında birleştirmek için V. Topalov (Bulgaristan) - V. Kramik maçını organize eder. 16 oyun üzerinden  oynanan FIDE Dünya Şampiyonluğu maçını Kramnik, +5  -3  =8 sonuçla kazanır, kral koltuğuna oturur.

2008 yılında V. Kramnik - V. Anand (Hindistan) arasında  oynanan ünvan maçı 12 oyun üzerinden planlanır. V. Anand,   +3  -1  =7  sonuçla şampiyonluk ünvanına sahip olur.

2013 yılında 12 oyun üzerinden planlanan V. Anand - M. Carlsen ünvan maçını, M. Carlsen (Norveç)  +3  =7 sonuçla yenilgi almadan bitirmiş, Dünya Şampiyonluğu ünvanına sahip olmuştur. 2013-2023 yılları arasında ünvanını on yıl koruyan M. Carlsen (doğumu 1990) , yeterli motivasyona sahip olmadığı gerekçesiyle ünvan maçına çıkmayacağını açıklamıştır. M. Carlsen, 2023 yılında ünvanını korumak istemediğini açıklamış, kısa zamanlı turnuvalarda adını duyurmuştur.

Carlsen, 2025 yılı FIDE Dünya Hızlı Satranç Şampiyonası'nı kazanmıştır. Carlsen, Dünya Hızlı Satranç Şampiyonluğunu 6 kez (World Rapid), Dünya Yıldırım Şampiyonluğunu (World Blitz) 9 kez kazanmıştır.

Carlsen, satranç bilgisayarlarının hızlı geliştiği bir çağda 2882 reytinge ulaşarak satranç tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı. Carlsen, klasik satrançta üst üste 125 maçlık yenilmez serisi ile rekor kırmıştır.

13 yaşında kazandığı bu güzel oyunla satranç dünyasına giriş yapan M.Carlsen, "Satrancın Mozart'ı" lakabıyla anılır.

Ünvan sonuçlarına genel olarak bakıldığında rekor 27 yılla Lasker'indir. Kasparov 15 yıl, Karpov 10 yıl, Carlsen 10 yıl ve Kramnik  8 yıl ünvanını koruyabilmiştir.

M. Carlsen'in 2023'te ünvanını korumayacağını açıklamasıyla, 2023 sonunda Ding Liren - lon Nepomniachtchi şampiyonluk ünvanı için 14 oyun üzerinden karşı karşıya gelir. 7 - 7 eşitlikle sonuçlanan maç, hızlı satranç (rapid) uzatmalarında Ding Liren (Çin Halk Cumhuriyeti) 2,5 - 1,5 kazandı ve yeni Şampiyon oldu.

2024 yılında Ding Liren - Gukesh Dommaraju ünvan maçı 14 oyun üzerinden oynandı. Gukesh Dommaraju (Hindistan), +2 -1 =11 sonuçla kazandı ve yeni Dünya Şampiyonu oldu.

Konumuza Hindistan'da ortaya çıkan "dört kral oyunu" çaturanga' ile başladık, Hindistan'ı temsil eden son Dünya Şampiyonu Gukesh Dommaraju ile bitiriyoruz. G. Dommaraju, 18 yaşında en genç dünya şampiyonu oldu. Hintli şampiyonun rakibi ise, Özbekistan'ı temsil eden Javakhir Sindarov'dur. Her iki oyuncu da 20 yaşındadır. Şampiyonluk ünvanı için 24 Kasım - 12 Aralık 2026 tarihinde karşı karşıya gelecekler. Buradan bir öykü-hikaye- çıkar mı? Ne dersiniz?

Bu yazı dizisi açmazları ortaya koymak için kaleme alınmıştır. Açmaz, satranç oyununun en temel taktiklerinden biridir. Açmaza giren oyuncunun hareket alanı daralır ve alan hakimiyetini kaybeder. Suya atılan taş suyu bulandırır -dalgalandırır-. Taşlar yerine oturunca su yine durulur. Suya bir taş attığımı farz edin.

Her şey geçmişte kaldı derseniz, "Geçmiş unutulmaz geçmiş olsa bile"